Bay Karasulu'nun Çeviri Serüvenleri

Yazlıkçılar, Vassa Jeleznova

2006-10-24T04:24:00.000+03:00

Yazlıkçılar
20. yüzyılın başında Rus burjuva aydınlarının kendi kendileriyle hesaplaşmalarını yansıtırken, bir yazlıkta geriye bıraktıkları artıkları, pislikleri ile toplumsal yaşamdaki çıkarcı, bencil ve karamsar yapılarını ortaya serer; ancak bunların karşısına olumlu ve devrimci karakterleri de koyarak 13 yıl sonra gelecek olan 1917 Ekim devriminin haberciliğini üstlenir.
Vassa Jeleznova

Köylülükten burjuva yaşamına geçen tüccar sınıfın para hırsını, kaybettikleri insani değerleri ve ahlaki çöküşlerini sergiler.

(Arka Kapak)

Tansu Akgün ve Didem Ataç ile ortak çalışmamız. Editörlüğünü ben yaptım (ilk ve son editörlük deneyimim olacak sanırım) ve bu işe tövbe ettim açıkçası (şaka elbet). "Yazlıkçılar"ın her nedense "Yaz Misafirleri" ismi uygun görülmüş (tek sözcüğü, tek sözcükle karşılamak çevirmenine zor gelmiş olsa gerek) bir Türkçe çevirisi daha mevcut.

Meraklısına:
Rusça özgün metinler "Дачники", "Вacca Железнова"

Dipte (Ayaktakımı Arasında), Dostigayev ve Diğerleri

2006-10-24T03:47:00.000+03:00

Gorki'nin en ünlü sahne eseri Dipte (Ayaktakımı Arasında) oyununda; toplumun en dibindeki ve en çaresiz kesimini oluşturan, insanların tüm umutsuzluklarına rağmen, yaşamın anlamını arayarak, ayakta kalma için gösterdikleri dirençleri ve yenilgileriyle iç burkucu yaşamları anlatılır.
Gorki'nin son oyunu, Dostigayev ve Diğerleri'nde Sovyet İhtilali arifesinde Rusya'daki ticaret ve sanayi burjuvajisinin yaklaşan dönüşüm karşısındaki aymazlığı sergilenir.

(Arka Kapak)

"Dipte", tam benim çevirim basılırken sahnelendiğinden üstelik bir de Afife Jale ödüllerini topladığından epey hayıflanmıştım doğrusu. Oysa ki oyundaki şarkının notalarını dahi eklemiştim, neyse sağlık olsun. "Ayaktakımı Arasında" ismi hiç içime sinmemişti fakat ülkemizde tanınmışlığı yüzünden parantez içine yazmak zorunda kaldık. Bence "Dipte" oyunu, Gorki'nin tiyatro zirvesidir . Gorki'den hiç hoşlanmayan "90sonrası rusları" dahi oyunun hakkını teslim ederler. "Dostigayev ve Diğerleri" ise, "Yegor Bulıçov ve Diğerleri"nin devamı niteliğinde olduğundan biraz yanlış kitapta yayınlanmış gibi görünse de "Dipte" ile bir bütünlük sağlıyor.

Meraklısına:
Rusça özgün metinler "На дне", "Достигаев и другие"

Küçük Burjuvalar, Yegor Bulıçov ve Diğerleri

2006-10-24T02:56:00.000+03:00

Eleştirel gerçeki-toplumcu tiyatronun baştemsilcisi Gorki'nin oyunlarının 'kendi dilinden ve yeniden' çeviri dizisinin ilk kitabı.

Küçük Burjuvalar (1901), küçük burjuva insanının kararsız, ürkek, çıkarcı küçük dünyasının karşısında devrimci anlayışının insancıl yönünü yansıtıyor. Yegor Bulıçov ve Diğerleri, Rus devriminden sonra 1931'de yazılmıştır; oyunda, devrim öncesinin toplumsal bunalımı, bir burjuva ailesi boyutunda anlatılıyor.

(Arka Kapak)

Basılan ilk çevirilerim, ilk göz ağarlarım! "Yegor Bulıçov ve Diğerleri" tam manasıyla canımı çıkartmıştı. Devlet Tiyatroları'nın "Sahnelenmemiş Yabancı Oyunlar" kısmında yer alan "Küçük Burjuvalar"ın oynanacağı günü ise dört gözle beklemekteyim.

Meraklısına:
Rusça özgün metinler "Мещане" , "Егор Булычов и другие"

Müfettiş, Kumarbazlar, Evlenme

2006-10-24T00:51:00.001+03:00

Gogol'ün ünlü üç oyunu. Melih Cevdet ile Erol Güney'e ait çevirileri de mevcut. Hemen herkesin bildiği Müfettiş, bir bürokrasi taşlaması, Kumarbazlar bir ava giderken avlanma öyküsü ve Evlenme de toplumsal bir eleştiri. Müfettiş çevirim geçen sezon Erzurum Devlet Tiyatrosu'nda sahnelendi (ilginçtir, aynı sezon diğer çevirisi de sahneleniyordu) ve epeyce izleyici bulmasıyla da beni sevindirdi açıkçası. Tiyatro doğudan yükselir mi acaba?

Meraklısına:
Rusça özgün metinler "Ревизор" , "Женитьба", "Игроки"
İngilizce çeviriler (Thomas Seltzer) "The İnspector-General"

Yeraltından Notlar

2006-10-23T04:24:00.000+03:00

Yeraltından Notlar, Dostoyevski'nin yaratıcılığında bir dönüm noktasıdır. Dostoyevski bu yapıtında yepyeni bir anlatım denediğini, "Müzikteki geçişleri bilirsin. Bu da tıpkı öyle olacak. Birinci bölümdeki gevezelikler, ikinci bölümde yerlerini ani bir katastrofa bırakacak," şeklinde ifade eder yazdığı bir mektupta.

Yukarıdaki tanımı sevdiğim için dayanmayıp arka kapaktan alıntıladım. Öykünün baş kişisi gerçekten de tam bir anti-kahramandır ve Raskolnikov'un, Karamazovlar'ın arketipidir. Bu kitabın da Mehmet Özgül tarafından yapılmış gayet iyi bir çevirisi mevcuttu ve çeviri süreci benim için yine bir tür atölye çalışması oldu. Tüm Dostoyevski çevirilerimde övündüğüm bir nokta bu çevirim için de geçerli : tek bir sözcüğü, cümleyi, paragrafı atlamadım, bölmedim, sansürlemedim veya hiçbir sözcük, cümle, paragraf eklemedim.

Bir diğer özövgüm ise şudur: Bay Fyodor Mihayloviç'in dilimize kazandırılan eserlerinin çoğunda göz ardı edilen satır arası polemiklerini elimden geldiğince (ve anlamlı olacağını düşündüğüm ölçüde) aktarmaya çalıştım. Ha bunu fark eden oldu mu? Varsın olmasın, gelecek kuşaklara ölmez bir "ün" bırakma umuduyla yetinelim şimdilik.

Meraklısına:
Rusça özgün metin "Записки из подполья"
İngilizce çevirisi "Notes from the Underground"

Yüzbaşının Kızı

2006-10-22T23:08:00.000+03:00

Yüzbaşının Kızı ülkemizde en çok okunan Rus klasiklerinden biri sanırım. Ataol Behramoğlu tarafından yapılmış ve benim de keyifle okuduğum gayet güzel bir çevirisi vardı zaten fakat tekrar çevirmiş olmaktan rahatsız değilim. Hatta kendi çevirime meşakkatli bir atölye çalışması olarak bakıyorum. Var olan iyi çeviriyi andırmaması, bir tür gayriihtiyari intihal olmaması için epeyce ter döktüm ve sanırım başarılı da oldum.

Sahi, antoloji.com sitesinde bende_varım_01 mahlaslı bir okurun kitapla ilgili beni gerçekten çok üzen (tamam biraz da sinirlendiren) bir yorumunu da aktarmadan duramayacağım :

"ehh o kadarda gzl değildi"

Beni üzen "gzl" bulmaması değil, bir klasik üzerine "semese" atar gibi yorum yapması ve yazım kurallarından bihaber olması elbette. Adı geçen okurun "şeker portakalı"na 1 (yazıyla bir) puan vermiş olması üzüntümü biraz hafifletiyor yine de.

Meraklısına :
Rusça özgün metin "Капитанская дочка"
İngilizce çevirisi (Bayan Milne Home) "The Daughter of the Commandant"

Karamazov Kardeşler

2006-10-22T16:44:00.000+03:00

Temmuz 2005. Dostoyevski’nin en son ve en yetkin yapıtı. Hakkında pek çok şey söyle-nebilir: muazzam bir polisiye, bir felsefe başyapıtı, Çarlık Rusya’sına dair eşsiz bir kronik, bir polemik harikası, Froydyen bir deneme ya da Bay Pamuk’un işaret ettiği gibi “geçen bin yılın kitabı”… Ama Karamazov Kardeşler üzerine yapılmış en yalın ve içtenlikli yorum, Andrey adlı genç bir Rus okura ait:

Друзья мои, хочу сказать вам одно, Федор Михайлович “подарил мне жизь”!

(Dostlarım, size yalnız şunu söylemek istiyorum: Fyodor Mihayloviç “bana yaşamı armağan etti”!)

Bu çalışmamın ülkemizdeki iki sansürsüz çeviriden biri olduğu iddiası var ki inceleyebildiğim kadarıyla gayet yerinde bir iddia. İddianın sahibi Acar Burak Bengi (sonradan Tolstoy'un kimi makaleleri vesilesiyle kendisiyle çalışma fırsatı da buldum) neredeyse tüm Karamazov Kardeşler çevirilerini yerse de hakkımın bir kısmını teslim etmiş hiç olmazsa. Bazı eski çevirilerin epeyce sorunlu (dantel gibi işlenmiş Dostoyevski cümlelerini keyfi olarak bölmeler, cümle, paragraf hatta bölüm atlamalar, irili ufaklı sansürler, birbirinden kopya çekmeler vb.) olduğunu fark ettikçe üzülsem de genelde keyifle çevirdim ve içime sindi. Yine de ikinci baskıda düzelteceğim bir iki yeri var.

Meraklısına:
Rusça özgün metin "Братья Карамазовы"
İngilizce çevirisi (Constance Garnett) "The Brothers Karamazov"